Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset
Thầy cho rằng Tư duy Cùng thắng là một triết lý sống rất hay và có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực Trung tâm Anh ngữ.
Trong phạm vi bài viết này, thầy không phân tích toàn bộ Tư duy Cùng thắng dưới góc độ triết lý sống hay quản trị. Thầy chỉ tập trung vào một số đặc điểm của Tư duy Cùng thắng mà thầy cảm thấy có thể áp dụng vào việc thiết kế và tổ chức các hoạt động trong Trung tâm Anh ngữ.
Thầy cũng sẽ thử nhìn Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset dưới góc nhìn của Triết lý Better Me.
Theo Triết lý Better Me, khi đưa một “Tư duy” vào môi trường giáo dục như Trung tâm Anh ngữ, chúng ta cần phải nhìn nhận “Tư duy” đó dưới góc độ sự phát triển của học sinh trên ba phương diện: Học thuật – Kỹ năng – Văn hóa.
Vậy nếu chúng ta thiết kế hoạt động theo Tư duy Cùng thắng, điều đó sẽ thay đổi cách chúng ta tổ chức hoạt động trong Trung tâm Anh ngữ như thế nào?
Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset là gì?
Khái niệm Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset được biết đến rộng rãi thông qua công trình của nhà giáo dục và tác giả người Mỹ Stephen R. Covey, đặc biệt là cuốn sách The 7 Habits of Highly Effective People (7 Thói quen của người thành đạt), xuất bản lần đầu năm 1989.
Tư duy Cùng thắng là một cách tiếp cận giúp tạo ra những mối quan hệ hài hòa và bền vững, nơi tất cả các bên liên quan đều đạt được lợi ích mà không phải hy sinh lợi ích của mình. Đây không chỉ là một phương pháp giao tiếp, mà còn là một triết lý sống giúp xây dựng niềm tin, thấu hiểu và hợp tác hiệu quả.
Thay vì suy nghĩ: Tôi thắng thì bạn phải thua.
Tư duy Cùng thắng đặt ra một câu hỏi khác: Có cách nào để cả hai bên cùng đạt được điều mình cần hay không?
Đây không chỉ là một cách giao tiếp hay một phương pháp giải quyết vấn đề.
Theo thầy, Tư duy Cùng thắng có thể trở thành một cách tư duy khi chúng ta thiết kế hoạt động học tiếng Anh cho học sinh.
Đặc điểm của Tư duy Cùng thắng
Hợp tác thay vì đối đầu
Một trong những đặc điểm cốt lõi của Tư duy Cùng thắng là sự hợp tác. Thay vì coi người khác là đối thủ mà mình phải vượt qua, chúng ta tìm cách làm việc cùng nhau để tạo ra giá trị cho cả hai bên.
Trong Trung tâm Anh ngữ, điều này có thể được thể hiện ngay trong cách chúng ta thiết kế hoạt động.
Ví dụ, nếu giáo viên thiết kế một hoạt động trong đó hai học sinh cùng phải tranh nhau một flashcard và chỉ người lấy được trước mới được tính điểm, thì học sinh đang được đặt vào một mối quan hệ cạnh tranh trực tiếp.
Nhưng giáo viên hoàn toàn có thể thay đổi cách thiết kế. Hai học sinh có thể cùng sử dụng những flashcard khác nhau để hoàn thành một nhiệm vụ. Mỗi em có một phần việc riêng, sau đó cùng ghép kết quả lại để hoàn thành nhiệm vụ chung.
Khi đó, thành công của học sinh này không còn phụ thuộc vào việc học sinh kia thất bại. Hai học sinh có thể cùng thành công.
Đó là một cách đưa Tư duy Cùng thắng vào hoạt động trong Trung tâm Anh ngữ.
Giảm xung đột
Thay vì tạo ra những tình huống mà học sinh phải đối đầu để giành chiến thắng, Tư duy Cùng thắng khuyến khích chúng ta tìm kiếm những cách tổ chức để học sinh có thể cùng đạt được mục tiêu.
Điều này có thể giúp giảm những tình huống tranh giành, chen lấn, giành lượt hoặc phản ứng tiêu cực khi một học sinh không đạt được điều mình muốn.
Trong Trung tâm Anh ngữ, thầy đã quan sát khá nhiều hoạt động trong đó học sinh phải nhanh hơn bạn để chiến thắng.
Có hoạt động học sinh phải chạy nhanh hơn.
Có hoạt động phải giành được flashcard trước.
Có hoạt động phải nhanh tay hơn bạn để lấy một đồ vật.
Những hoạt động như vậy không phải lúc nào cũng dẫn đến xung đột giữa học sinh. Nhưng chính cách thiết kế hoạt động có thể tạo ra điều kiện để sự tranh giành có thể xuất hiện.
Nếu chúng ta có thể thiết kế một hoạt động mà học sinh vẫn được vận động, vẫn vui, vẫn sử dụng tiếng Anh nhưng không cần phải giành giật để chiến thắng, tại sao chúng ta không thử?
Đó cũng là một cách giảm xung đột thông qua thiết kế lại hoạt động trong Trung tâm Anh ngữ.
Tìm kiếm giải pháp sáng tạo
Nếu chỉ nhìn vấn đề theo hai lựa chọn Thắng hoặc Thua, chúng ta rất dễ bị giới hạn trong cách thiết kế hoạt động:
Một học sinh thắng.
Một học sinh thua.
Hết.
Nhưng Tư duy Cùng thắng buộc chúng ta phải suy nghĩ thêm:
Có cách nào khác không?
Có thể thay đổi luật chơi không?
Có thể thay đổi cách tính kết quả không?
Có thể để học sinh cùng hoàn thành một nhiệm vụ không?
Có thể để học sinh đã thất bại ở một vòng vẫn có cơ hội tiếp tục không?
Có thể thay đổi mục tiêu từ “thắng bạn” thành “hoàn thành nhiệm vụ” hay “vượt qua chính mình” không?
Để làm được điều đó, giáo viên cần phải suy nghĩ và sáng tạo.
Và đây cũng chính là lý do thầy cho rằng Tư duy Cùng thắng có thể gắn rất chặt với việc thiết kế hoạt động trong Trung tâm Anh ngữ.
Tư duy Cùng thắng thay vì Thắng – Thua hoặc Thua – Thua
Hoạt động Thắng – Thua
Thầy quan sát thấy nhiều thầy cô thiết kế hoạt động theo hướng có thắng, có thua, và một trong những cách phổ biến nhất là:
Ai nhanh hơn thì thắng.
Một học sinh nhanh hơn bạn.
Một học sinh lấy được flashcard trước.
Một học sinh trả lời trước.
Một học sinh hoàn thành trước.
Một học sinh được điểm còn bạn khác thì không.
Thầy đặt câu hỏi:
Trong một lớp học tiếng Anh, thắng thua có thực sự quan trọng đến như vậy không?
Học tiếng Anh có cần phải (vận động) nhanh hơn bạn không?
Một học sinh học tiếng Anh tốt hơn có nhất thiết phải là học sinh nhanh hơn không?
Theo thầy, khi hoạt động được thiết kế quá chú trọng vào thắng – thua, chúng ta có thể vô tình tạo ra những cảm xúc và hành vi mà mình không mong muốn.
Học sinh chiến thắng có thể cảm thấy rất tự hào. Điều đó không xấu.
Nhưng nếu hoạt động được tổ chức không tốt, sự tự hào đó có thể đi xa hơn thành tâm lý coi thường hoặc chế giễu bạn.
Ngược lại, học sinh thường xuyên thất bại có thể cảm thấy chán nản, bực tức hoặc mất hứng thú.
Tất nhiên, không phải học sinh nào thắng cũng trở nên kiêu ngạo và không phải học sinh nào thua cũng trở nên chán nản.
Nhưng nếu chúng ta có thể thiết kế hoạt động để không cần tạo ra những trạng thái đó mà học sinh vẫn vui, vẫn học và vẫn phát triển, thầy nghĩ đó là điều đáng để suy nghĩ.
Hoạt động Thua – Thua
Trong cách nhìn của thầy, hoạt động Thua – Thua là những hoạt động có vấn đề nghiêm trọng về mặt Văn hóa, chẳng hạn hoạt động chỉ đạt 1 hoặc 2 điểm về Văn hóa theo Khung đánh giá Better Me.
Điều đặc biệt ở đây là:
Học sinh có thể vẫn thắng trong trò chơi.
Có thể có học sinh lấy được flashcard trước.
Có thể có học sinh được điểm.
Có thể có học sinh được tuyên bố là người chiến thắng.
Nhưng nếu để chiến thắng, học sinh phải thực hiện những hành vi đi ngược với Văn hóa mà chúng ta muốn xây dựng thì thầy cho rằng đó không phải là một chiến thắng thực sự, đó là một sự thua cuộc.
Học sinh thắng trong trò chơi bằng một hành vi không tốt thì chiến thắng đó không có ý nghĩa.
Như vậy, xét về kết quả giáo dục, cả hai phía đều không thực sự có lợi.
Đó là lý do thầy gọi những hoạt động như vậy là Hoạt động Thua – Thua.
Tại sao nên thiết kế hoạt động theo Tư duy Cùng thắng?
Một hoạt động theo Tư duy Cùng thắng là một hoạt động trong đó học sinh không cần phải chiến thắng người khác để cảm thấy mình đã thành công.
Thay vì chiến thắng đối thủ, học sinh có thể chiến thắng chính mình.
Các em có thể hoàn thành nhiệm vụ.
Có thể sử dụng được nhiều tiếng Anh hơn.
Có thể nói tốt hơn.
Có thể vượt qua sự e ngại của bản thân.
Có thể hoàn thành một thử thách mà lần trước mình chưa làm được.
Khi đó, thành công của một học sinh không cần phải lấy thất bại của một học sinh khác làm điều kiện.
Trong một hoạt động theo Tư duy Cùng thắng, tất cả học sinh đều có thể cảm thấy tự hào và hài lòng về chính mình sau khi tham gia.
Điều này không có nghĩa là hoạt động lúc nào cũng phải loại bỏ hoàn toàn yếu tố thử thách hoặc cạnh tranh.
Điều quan trọng là: Chúng ta đang cạnh tranh với ai và đang cạnh tranh để đạt được điều gì?
Nếu mục tiêu là đánh bại bạn, chúng ta đang tiến gần đến tư duy Thắng – Thua.
Nếu mục tiêu là vượt qua chính mình, hoàn thành nhiệm vụ và cùng nhau đạt được kết quả, đó là lúc Tư duy Cùng thắng có thể xuất hiện.
Tư duy Cùng thắng và yếu tố tranh giành
Một trong những điều thầy quan sát thấy khá nhiều trong các hoạt động tiếng Anh là yếu tố tranh giành.
Hai học sinh cùng muốn một chiếc ghế.
Hai học sinh cùng muốn một flashcard.
Hai học sinh cùng muốn lấy một đồ vật.
Hai học sinh cùng muốn trở thành người chiến thắng.
Khi thiết kế hoạt động theo cách đó, chúng ta đang tạo ra một tình huống trong đó học sinh phải giành được thứ gì đó trước bạn.
Nếu đưa Tư duy Cùng thắng vào quá trình thiết kế, chúng ta có thể đặt một câu hỏi khác:
Có nhất thiết học sinh phải tranh giành nhau để hoạt động này vui và hiệu quả hay không?
Nếu bỏ được yếu tố tranh giành mà hoạt động vẫn tạo ra đủ Học thuật, Kỹ năng và Văn hóa, thì tại sao chúng ta không bỏ?
Theo thầy, khi loại bỏ được yếu tố tranh giành và thay bằng những cách tổ chức khác, hoạt động sẽ có cơ hội tốt hơn để đạt ít nhất 3/5 điểm về mặt Văn hóa, nếu không còn những hành vi hoặc yếu tố đi ngược với Văn hóa mà Trung tâm muốn xây dựng.
Đưa Tư duy Cùng thắng vào Trung tâm Anh ngữ
Để Tư duy Cùng thắng không chỉ nằm trên một bài viết hay một khẩu hiệu, Trung tâm Anh ngữ cần đưa tư duy này vào quá trình thiết kế hoạt động.
Thiết kế hoạt động dựa trên Tư duy Cùng thắng
Giáo viên không nhất thiết phải thiết kế hoạt động theo hướng: Có người thắng và có người thua.
Thay vào đó, hãy suy nghĩ: Làm thế nào để học sinh cùng có cơ hội thành công?
Khi thiết kế hoạt động, giáo viên có thể tự hỏi:
Học sinh có cần tranh giành nhau không?
Thành công của học sinh này có bắt buộc phải đi kèm với thất bại của học sinh khác không?
Học sinh có thể cùng hoàn thành nhiệm vụ không?
Học sinh có thể vượt qua chính mình không?
Học sinh đã thất bại ở một vòng có còn cơ hội tiếp tục học không?
Sau hoạt động, học sinh nhận được gì ngoài cảm giác thắng hoặc thua?
Đó là những câu hỏi rất đơn giản nhưng có thể làm thay đổi cách chúng ta thiết kế hoạt động.
Giáo viên cần có Tư duy Phản biện
Muốn thiết kế hoạt động theo Tư duy Cùng thắng, giáo viên cần có Tư duy Phản biện – Critical Thinking, một trong những kỹ năng thuộc Bộ kỹ năng Thế kỷ 21.
Giáo viên cần có khả năng nhìn lại một hoạt động mình đang tổ chức và đặt câu hỏi:
Hoạt động này đang tốt ở đâu?
Điểm nào chưa tốt?
Học sinh thực sự nhận được gì?
Có yếu tố nào đang tạo ra hành vi mà chúng ta không mong muốn?
Có cách nào thiết kế khác đi không?
Theo thầy, giáo viên không nên chỉ hỏi: “Hoạt động này có vui không?”
Mà còn phải hỏi: “Hoạt động này đang tạo ra điều gì cho học sinh?”
Giáo viên cần có Tư duy Sáng tạo
Sau khi nhìn ra vấn đề, giáo viên cần Tư duy Sáng tạo – Creativity để tìm ra cách thiết kế khác.
Một hoạt động đang được thiết kế theo tư duy Thắng – Thua không nhất thiết phải bỏ đi.
Chúng ta có thể thử thiết kế lại.
Thay đổi luật chơi.
Thay đổi cách tính kết quả.
Thay đổi cách học sinh tương tác với nhau.
Thay đổi mục tiêu của hoạt động.
Và thử xem liệu một hoạt động đang tạo ra người thắng và người thua có thể trở thành một hoạt động mà nhiều học sinh cùng thành công hay không.
Musical Chairs – Better Me Version 2: Một ví dụ về Tư duy Cùng thắng
Musical Chairs – Better Me Version 2 là một ví dụ mà thầy cho rằng khá phù hợp để minh họa cho Tư duy Cùng thắng.
Ở Musical Chairs phiên bản ban đầu, học sinh có thể bị loại khỏi trò chơi chỉ vì không ngồi được vào ghế.
Nhưng khi thiết kế lại, thầy thay đổi logic của hoạt động. Học sinh không bị loại chỉ vì không lấy được ghế. Kết quả của vòng chơi được quyết định bởi khả năng trả lời flashcard.
Quan trọng hơn, học sinh đã bị loại vẫn có cơ hội quay trở lại ở những vòng tiếp theo.
Như vậy, “thua” ở một vòng không đồng nghĩa với việc kết thúc cơ hội học tập.
Học sinh vẫn có thể quay trở lại.
Vẫn được ôn lại.
Vẫn được sử dụng tiếng Anh.
Vẫn có cơ hội tiếp tục tham gia.
Đó chính là điều thầy muốn hướng tới khi đưa Tư duy Cùng thắng vào thiết kế hoạt động:
Không phải tìm cách để một học sinh thắng và một học sinh khác phải thua, mà tìm cách để học sinh có thêm cơ hội cùng học và cùng tiến bộ.
Đưa Tư duy Cùng thắng trở thành nét Văn hóa nội sinh của Trung tâm
Nếu chỉ có một vài giáo viên biết về Tư duy Cùng thắng, đó mới chỉ là một ý tưởng.
Nhưng nếu tất cả giáo viên trong Trung tâm cùng sử dụng tư duy này khi thiết kế hoạt động, lâu dần nó có thể trở thành một phần Văn hóa nội sinh của Trung tâm.
Khi đó, các hoạt động trong Trung tâm đều được đặt dưới một câu hỏi: Hoạt động này có cần tạo ra người thắng và người thua hay không?
Học sinh dần hình thành một niềm tin: “Không cần tranh giành, luôn có đủ cho tất cả mọi người.”
Các em nhất thiết phải nhanh hơn bạn để học tiếng Anh.
Không cần phải giành lấy một flashcard để chứng minh mình giỏi hơn.
Không cần phải đánh bại một người bạn để cảm thấy mình có giá trị.
Các em có thể:
Cùng học.
Cùng thực hành.
Cùng tiến bộ.
Và cùng trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình mỗi ngày.
Theo thầy, đó mới là lúc Tư duy Cùng thắng không còn là một khái niệm được viết trên giấy mà trở thành một phần trong Văn hóa của Trung tâm Anh ngữ.
Truyền thông về Tư duy Cùng thắng
Nếu Trung tâm Anh ngữ thực sự áp dụng Tư duy Cùng thắng, thì tư duy này cũng nên được thể hiện trong các sản phẩm truyền thông của Trung tâm.
Không chỉ đăng một bức ảnh học sinh đang chơi.
Không chỉ viết: “Các con đã có một giờ học thật vui.”
Hãy cho phụ huynh biết học sinh đang được học gì và được rèn luyện điều gì thông qua hoạt động đó.
Ví dụ, khi Trung tâm tổ chức một hoạt động không có yếu tố tranh giành, tạo cơ hội để học sinh cùng hoàn thành nhiệm vụ, Trung tâm có thể kể cho phụ huynh biết:
Học sinh đã sử dụng tiếng Anh như thế nào.
Học sinh đã hợp tác với bạn ra sao.
Học sinh đã vượt qua thử thách như thế nào.
Học sinh đã học được cách chờ đợi, chia sẻ và hỗ trợ bạn ra sao.
Và quan trọng nhất, vì sao Trung tâm lại thiết kế hoạt động theo cách đó.
Khi đó, truyền thông không chỉ cho phụ huynh thấy học sinh đang làm gì, mà còn giúp phụ huynh hiểu Trung tâm đang theo đuổi triết lý giáo dục nào.
Đó cũng là cách Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset trở thành một phần của hình ảnh Trung tâm Anh ngữ.
Tư duy Cùng thắng dưới góc nhìn Triết lý Better Me
Thầy cho rằng Tư duy Cùng thắng có thể hỗ trợ rất tốt cho Triết lý Better Me.
Một hoạt động được thiết kế theo Tư duy Cùng thắng vẫn phải quay trở lại ba câu hỏi quen thuộc:
Học thuật: Học sinh có thực sự sử dụng và phát triển kiến thức tiếng Anh không?
Kỹ năng: Học sinh có được rèn luyện những kỹ năng phù hợp không?
Văn hóa: Hoạt động có tạo ra những hành vi và giá trị văn hóa mà Trung tâm mong muốn xây dựng không?
Tư duy Cùng thắng không thay thế Học thuật – Kỹ năng – Văn hóa.
Nó chỉ là một góc nhìn bổ sung trong quá trình thiết kế hoạt động học tiếng Anh trong Trung tâm Anh ngữ.
Một hoạt động không thể chỉ vì “Cùng thắng” mà bỏ qua Học thuật.
Một hoạt động không thể chỉ vì “Cùng thắng” mà bỏ qua Kỹ năng.
Một hoạt động được thiết kế theo Tư duy Cùng thắng có thể hạn chế những hành vi tranh giành và góp phần tạo ra những hành vi phù hợp với Văn hóa mà Trung tâm muốn xây dựng.
Như vậy, Tư duy Cùng thắng không phải là một tiêu chí mới để thay thế Khung đánh giá Better Me, mà là một cách tư duy giúp giáo viên thiết kế hoạt động theo hướng phù hợp hơn với những giá trị mà Trung tâm muốn xây dựng.
Không phải cứ có thắng – thua là hoạt động không tốt
Thầy cũng muốn nói rõ một điều.
Bài viết này không có nghĩa rằng mọi hoạt động có yếu tố thắng – thua đều là hoạt động xấu.
Cạnh tranh phù hợp vẫn có thể tạo ra sự hào hứng và thử thách cho học sinh.
Điều thầy muốn đặt vấn đề là: Chúng ta có đang quá phụ thuộc vào logic “phải có người thắng và người thua” khi thiết kế hoạt động tiếng Anh hay không?
Nếu có một cách khác để học sinh vẫn vui, vẫn sử dụng tiếng Anh, vẫn được thử thách, vẫn phát triển Kỹ năng và đồng thời không cần phải tranh giành nhau để chiến thắng, thì chúng ta hoàn toàn có thể thử.
Đó chính là lúc Tư duy Cùng thắng trở nên có giá trị.
Kết luận
Thầy cho rằng Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset không phải là một công thức để áp dụng máy móc vào tất cả các hoạt động.
Nó đơn giản là một cách để chúng ta nhìn lại cách mình đang thiết kế hoạt động cho học sinh.
Thay vì luôn hỏi: Ai sẽ thắng?
Hãy thử hỏi: Làm thế nào để học sinh cùng có cơ hội thành công?
Thay vì hỏi: Ai nhanh hơn?
Hãy thử hỏi: Học sinh có thực sự cần nhanh để học tiếng Anh không?
Thay vì hỏi: Làm thế nào để một học sinh thắng bạn?
Hãy thử hỏi: Làm thế nào để học sinh chiến thắng chính mình?
Và thay vì chỉ nhìn vào việc học sinh có vui hay không, hãy nhìn xa hơn một chút: Sau hoạt động này, học sinh đã trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình như thế nào?
Theo thầy, đó cũng là một cách để đưa Tư duy Cùng thắng: Win-Win Mindset vào Trung tâm Anh ngữ, và từng bước biến nó thành một phần của Văn hóa nội sinh.
Các thầy các cô thấy bài viết của thầy hay và hữu ích thì hãy để lại một comment bên dưới nhé. Thầy rất vui nếu được cùng các thầy các cô trao đổi thêm về chủ đề này.
Comments